» سید ضیاء مرتضوی

آیت الله هاشمی رفسنجانی و رواداری در دین؛ استاد سیدضیاء مرتضوی

در نخستین سالگرد رحلت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی محافل و مجالس گرامی‌داشت فراوانی در کشور شکل گرفته است که هر یک در جای خود قابل تقدیر می‌باشد اما محافلی که بدین مناسبت در قم برگزار شدند، از جهات مخنلفی حائز اهمیت می‌باشد. از یک سو قم خاستگاه پرورش فرزانگانی چون آیت‌الله هاشمی بوده و از آنجا […]

میانه‌روی، کلیدواژه‌ای اسلامی در اندیشه و عمل آیت‌الله هاشمی رفسنجانی؛ استاد مرتضوی

برای دانلود مقاله بر روی لینک زیر کلیک نمایید: میانه_روی کلیدواژه_ای اسلامی

قلمرو اختیارات دولت در مسائل خانواده در نگاه علامه طباطبایی؛ استاد سیدضیاء مرتضوی

    برای دریافت مقاله بر روی لینک زیر کلیک نمایید:   قلمرو_اختیارات_دولت_در_مسائل_خانواده           جهت عضویت در کانال بر روی عکس زیر کلیک نمایید:

چگونگی نسبت کارکنان با دولت و نقش آن در ثبوت ضمان دولت؛ سیدضیاء مرتضوی

مقدمه: ثبوت و عدم ثبوت ضمان و مسئولیت مدنی دولت در معنای مترادف با حکومت، در برابر اعمال زیانبار کارکنان، افزون بر استدلال به برخی ادله خاص که در اصل پژوهش ما بررسی شده است، نیازمند شناخت برخی مبانی موضوعی است تا معلوم شود فرض مسئولیت دولت بر پایه کدام یک از 1- مبانی کلی […]

طرح دادخواست علیه دولت و حاکم اسلامی و شرط صلاحیت رسیدگی به آن؛ استاد مرتضوی

مقدمه در اختلافات میان حاکم یا دولت اسلامی و اشخاص حقیقی یا حقوقی چند پرسش‌ فقهی مطرح است: نخست  اینکه آیا علیه حاکم یا دولت اسلامی می‌توان طرح دعوا کرد؟ دیگر اینکه با فرض امکان شکایت، آیا خود حاکم شایستگی رسیدگی و قضاوت دربارۀ دعاوی علیه خود را دارد؟ چنان‌که با فرض اینکه حاکم مدعی […]

سازگار ساختن دولت با مسئولیت جبران خسارت، گامی در استوار سازی عدالت؛ استاد مرتضوی

مقاله: “سازگار ساختن دولت با مسئولیت جبران خسارت، گامی در استوار سازی عدالت”.استاد سیدضیاء مرتضوی، انتشار در فصلنامه علمی – پژوهشی علوم سیاسی، ش ۷۶، ویژه زمستان ۹۵ برای دریافت مقاله به صورت PDF روی لینک زیر کلیک نمایید: Ostad mortazavi

هاشمی رفسنجانی، عالمی ربانی و سیاستمداری خودساخته در گفت‌وگو با استاد سیدضیاء مرتضوی

شما به عنوان یکی از علاقه‌مندان به مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی که با ایشان در سال‌های اخیر ارتباط داشتید، کم‌وبیش با شخصیت ایشان آشنا هستید و در سال‌های گذشته مقالات چندی را نیز در دفاع از ایشان نوشته‌ و منتشر کرده‌اید. در آغاز این گفت‌وگوی کوتاه مناسب است اشاره‌ای به سابقه آشنایی خود با ایشان […]

تقاص در اموال دولتی و عمومی؛ استاد مرتضوی

چکیده: رسیدگی به حدود و حقوقی کیفری و نیز داوری در مخاصمات حقوقی در اصل از شئون قضایی و ذاتی حاکم یا حکومت اسلامی است؛ با این حال یکی از پرسش‌ها در مباحث قضا این است که آیا صاحب حق می‌تواند بدون طرح دعوا نزد دادگاه، هر چند بدون آگاهی بدهکار، به استیفای حق خود […]

مبانی و ادله اعتبار شرعی شخصیت حقوقی؛ سیدضیاء مرتضوی

چکیده یکی از نیازهای حیاتی جوامع کنونی اعتبار داشتن شخص حقوقی در کنار اشخاص حقوقی است. به رغم پذیرش اصل شخصیت حقوقی در منابع فقهی و وجود مصادیق آن در دوره تشریع و پیش از آن، در منابع فقه استدلالی گذشته نگاه مستقلی به آن صورت نگرفته است و تنها در دوره معاصر و به […]

اطلاق و تقیید حاکمیت سیاسی؛ سیدضیاء مرتضوی

چکیده حاکمیت عنصری اساسی و بی‌بدیل در مفهوم «دولت-کشور» است و برخی آن را در عرض سرزمین، مردم و حکومت در شکل‌گیری دولت در مفهوم عام آن شمرده‌اند و برخی برابر حکومت دیده‌اند اما نوعا اطلاق حاکمیت را از مهم‌ترین ویژگی‌های این مفهوم شمرده‌اند. با این حال از نگاه منابع اسلامی و به ویژه منابع […]

قلمرو آزادی بیان در نقد هنری؛ سیدضیاء مرتضوی

چکیده: یکی از ظرفیت‌های عمده و بسیار رایج هنر به ویژه در قالب‌هایی مانند فیلم، تئاتر، شعر، طنز و داستان، نقد کاستی‌ها، افکار، اخلاق و رفتارهای نادرست و مبارزه با آنها است، اما نقد در هر جامعه و فرهنگی مواجه با شرایط و ضوابطی است. در فرهنگ دینی و چارچوب آیین جاودانه اسلام نیز در […]

شناخت راه‌های محرمیت، نیازمند دقتی دوچندان؛ سیدضیاء مرتضوی

شناخت راه‌های محرمیت، نیازمند دقتی دوچندان     کتاب: بررسی راه‌های محرمیت از دیدگاه فقه امامیه نویسنده: حسن عالمی طامه ناشر: قم، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) – چاپ اول، 1394 قطع: وزیری، حجم:520 صفحه، شمارگان: 1000 نسخه   چکیده در ترسیم مناسبات میان زن و مرد از نگاه اسلامی، دو عنوان «ازدواج» و «پوشش و […]

پیامبر(ص) حتی با عوامل ترور خود نیز برخورد نکرد؛ گفتگوی خبرگزاری آنا با استاد مرتضوی

حجت‌الاسلام والمسلمین سید ضیاء مرتضوی، استاد سطوح عالی حوزه، نویسنده و پژوهشگر مسائل دینی، در آستانه میلاد رسول اکرم(ص)،‌ در گفت‌وگویی با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، به تبیین چگونگی برخورد پیامبر با مخالفان حکومت خود پرداخت. وی در این باره به آنا گفت: تا آنجا که سراغ داریم تنها برخورد داخلی پیامبر، با منافقان شناخته‌شده‌ای بود […]

ملاحظاتی پیرامون حفظ نظام؛ استاد مرتضوی

معنا و مفهوم حفظ نظام قاعده «وجوب حفظ نظام» و به عبارت دیگر «حرمت اختلال نظام» در فقه ما امری مسلم و مستند به ادّله متعدد است. ابتدا باید روشن شود واژه «حفظ نظام» یا به تعبیر دقیق‌تر «نظام» به چه معنایی به کار می‌رود؟ این واژه بیشتر به معنای «نظام عام اجتماعی» و «نظام […]

تاریخ ولادت و وفات حضرت فاطمه معصومه(ع)!؟

«شرحی بر یک سندسازی بی‌پایه» سید ضیاء مرتضوی اشاره پیشینه بحث درباره تاریخ ولادت و وفات حضرت فاطمه معصومه(ع) به بیش از نیم قرن پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران می‌رسد؛ امری که به جز ادعایی بی‌سند نتیجه‌ای در پی نداشت و بیش از یک دهه پس از پیروزی نیز مسکوت مانده بود. اما از […]

سیاست مروانی!

1- در حالی که آموزه‌های انسانی اسلام عزیز بارها مسلمانان را به عفت در کلام و ادب در سخن گفتن فراخوانده است و قرآن کریم حتی از ناسزا گفتن به بت‌پرستان و بت‌های آنان باز داشته است تا زبان آنان نیز به بدگویی و ناسزا پراکنی باز نگردد،1 چگونه است که در تاریخ در برخی […]

استقلال حوزه‌ها؛ مشروعیت نظام؛ سيد ضياء مرتضوی

1- موضوع استقلال حوزه ها ابعاد چندی را در برمی‌گیرد: استقلال در آموزش، استقلال در مدیریت، استقلال در تولید علم و نظریه‌پردازی، استقلال در تبلیغ دین و تبیین معارف و احکام شرع‌، نیز استقلال سیاسی و استقلال مالی. ماهیت حوزه‌های علمیه شیعه و فلسفه وجودی و هویت تاریخی آن نیز چیزی جز استقلال همه جانبه […]

فرياد مظلوم، فریادی مشروع؛ سید ضیاء مرتضوی

یکی از آیات کلیدی قرآن کریم در تنظیم مناسبات فردی و اجتماعی و سیاسی و حتی بین‌المللی، آیه 149 سوره نساء است که رسوا کردن ظالم و فریاد کشیدن از دست او را مجاز و بلکه بنابر یک معنا، محبوب خداوند تعالی معرفی کرده است. این آیه شریفه که دلیلی عمده در اثبات وجود و […]

حوزه و اخلاق جامعه؛ سید ضیاء مرتضوی

«آبان ماه 1387» اشرف علوم کدام است و ملاک تقدم و تاخر علوم چیست؟ این پرسشی است که در طبقه‌بندی ارزشی علوم مطرح است. گاه به ملاک خود مسائل علوم متعلق آن به آن پاسخ گفته می‌شود و گاه به ملاک ارتباط میان علوم و گاه در مقام تعلیم و گاه به لحاظ اولویت‌گذاری در […]

حضرت آیت الله سیستانی، رفتاری کریمانه و موضعی حکیمانه

سید ضیاء مرتضوی «پاییز 1388» عالمان بزرگ به نسبت نقشی که در تاریخ ایفا می‌کنند وجود و زندگی‌شان یک نقطه عطف به شمار می‌رود؛ اما در زندگی هر یک از آنان، گاه نقطه‌های اوجی پدید می‌آید که خود نقطه عطف در حیات فردی یا اجتماعی آنان است و زبانزد عام و خاص می‌گردد. 1- بیش […]

شاگردان، نقطه تلاقی استادان؛ سید ضیاء مرتضوی

«خردادماه 1390» در بررسی حیات علمی چهره‌های بزرگ علمی و تأثیرگذار، یک نقطه مورد توجه به ویژه در فقه که دامنه مسائل و نظریه‌پردازی و اجتهاد در فروع آن بسی گسترده و تاریخ آن شاهد ظهور و بروز فقهای بسیاری بوده، این است که آنان بیشتر تحت تأثیر علمی چه فرد یا افرادی قرار داشته […]

آیا سخنگویی زنان مخالف قرآن است؟؛ سید ضیاء مرتضوی

«شهریور 1392» به دنبال گزینش یکی از بانوان محترم به عنوان سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، در خبرها خواندیم که این اقدام مخالف آیه 18 سوره زخرف شمرده شده و تاکید شده است: «از آنجا که سخنگوی وزارت خارجه بیانگر سیاست خارجی یک دولت اسلامی و دینی است، لذا نباید در این خصوص خلاف […]

حکم روزه‌داری و آشامیدن ناچاری آب؛ سید ضیاء مرتضوی

«تیرماه 1392» در روزهای اخیر در برخی رسانه‌ها و مجالس این پرسش شرعی مطرح شده است که اگر روزه‌دار تاب و تحمل تشنگی را از دست بدهد آیا می‌تواند در حد ضرورت آب بیاشامد و روزه او درست باشد و قضا نداشته ‌باشد؟ می‌دانیم این پرسشی مهم و مورد ابتلا از جمله برای برخی شاغلان […]

شرط «عدالت ویژه» در مقامات و امامان جمعه؛ سید ضیاء مرتضوی

سرلوحه این یادداشت را این آموزه کلیدی پیامبر(ص) قرار می‌دهیم که به نقل امام صادق(ع) فرمود: «امامان شما نمایندگان اعزامی شما به سوی خداوند می‌باشند؛ پس بنگرید در دین و نمازهای خود چه کسی را به نمایندگی خود می‌فرستید». 1- عدالت پدیده‌ای واقعی است که علاوه بر دانش اخلاق، در فقه اسلامی به عنوان شرط، […]

آيا سياست ما عين ديانت ماست؟ (5) استقلال

سيد ضياء مرتضوي 1- يكي از اصول قطعي و پايدار در سياست خارجي نظام سياسي اسلام، اصل سلطه‌ناپذيري در برابر بيگانه است. افزون بر آيات و رواياتي كه اصل “حاكميت” را تنها از آن خداوند تعالي مي‌داند و از هر حكمي به جز حكم الهي باز مي‌دارد، يك دليل روشن اين اصل، همان قاعده “نفي […]

الزام‌ها و چالش‌های اخلاقی گفت‌و‌گوی دینی؛ سید ضیاء مرتضوی

گفت‌ و‌گوی دینی آداب و الزام‌هایی دارد؛ چنان که آفت‌های چندی می‌تواند آن را به بی‌راهه بکشاند و از یک فرصت سازنده به تهدیدی در اندیشه و اخلاق فرد و جامعه در ‌آورد. این الزامات برخی در حوزه مسائل عام اجتماعی و فرهنگی و سیاسی جای دارند که در چارچوب وظایف و سیاست¬های اشخاص و […]

مشروطه را با استخاره به توپ بستند!؛ سید ضیاء مرتضوی

1- قرآن کریم از یک سو فرعون را در ردیف کسانی می‌شمارد که از دین استفاده ابزاری کرده و برای دستیابی به منافع شخصی خود و برداشتن مخالفان از سر راه به آن متوسل می‌شوند، و از سوی دیگر از کسانی سخن گفته که تلاش و عمل آنان بیهوده و در واقع مخالف خواست خداوند […]

آیا سیاست ما عین دیانت ماست؟ (4) منطق فاطمی – سید ضیاء مرتضوی

1- یکی از موارد اندکی که امامان شیعه(ع)، از غیر اهل بیت(ع) یا انبیاء گذشته(ع) روایت کرده‌اند، روایتی است که در این روزهای سوگ و یادبود شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) محور این یادداشت است. این روایت را شیخ طوسی با سندی که افراد آن را نام برده، به نقل از ابو‌حمزه ثُمالی و او از […]

آیا سیاست ما عین دیانت ماست؟ (3) توبه حقیقی، توبه قضایی

سید ضیاء مرتضوی «پاسخ فقهی به یک نقد» 1- انتشار مقاله «توبه» در دو هفته گذشته بازتاب قابل توجهی داشت. نگاه کلی آن مقاله این بود که اگر مسلمانی بر پایه شناخت حکمی خود بر پایه اجتهاد یا تقلید یا شناخت موضوعی خود، کاری را معصیت نمی‌داند، حتی اگر بر پایه شرع یا قانون بتوان […]

آيا سياست ما عين ديانت ماست؟ (2) جابجا كردن ارزش‌ها

سيدضياء مرتضوي 1- بارها خوانده و شنيده‌ايم اميرالمؤمنين(ع) پس از دريافت خبر شبيخون سپاهيان شام به شهر انبار و دست‌اندازي به حريم بانوان مسلمان و نا‌مسلماني كه در پناه مسلمين و حكومت وي مي‌زيستند، چگونه خشم ديني و انساني خود از يارانش را نشان داده است، زنان بي‌دفاعي كه در برابر آن غارتگران، جز التماس […]

امر و نهی و نصیحت، با اجازه یا بی‌اجازه؟؛ سید ضیاء مرتضوی

امر و نهی شدن ویژه گروه و صنف خاصی نیست و همة کسانی که مکلف به تکالیف الهی‌اند، ممکن است متعلق این فریضه قرار گیرند و کسی از آن استثناء نشده است به جز حضرات معصومان(ع) که مقام عصمت در آنان قهراً مانع تحقق موضوع آن است. اما حاکمان و مسئولان و اصحاب قدرت به […]

درآمدى بر مبانى كلى فقهى حجاب و مسئوليت دولت اسلامى

سیدضیاء مرتضوی چكيده: دخالت حكومت اسلامى در پاى‌بندى جامعه به حكم حجاب را از منظر فقهى در چند شاخه مى‌توان پى گرفت. اين شاخه‌ها كه از آن مى‌توان به مبانى فقهى مسئوليت در اجراى حكم حجاب حاكم ياد كرد, از يك سو به ماهيت حكم حجاب و فلسفه آن بر مى‌گردد و از سوى ديگر […]

نظریه‌پردازان ستاره‌دار!؛ سیدضیاء مرتضوی

«در حاشیه حذف دو کتاب برگزیده از همایش کتاب سال حوزه» 1- یکی از اقدامات ارزنده در حوزه علمیه قم در سال‌های اخیر، برگزاری همایش «کتاب سال حوزه» است. این همایش که در اصل با مسئولیت معاونت محترم پژوهش حوزه و با مباشرت دبیرخانه این همایش برگزار می‌شود، بر پایه تجربه و تلاش جمعی از […]

امام خمینی نگران چه بودند؟؛ سیدضیاء مرتضوی

در آستانه ورود به سی و ششمین سال پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری فقیه یگانه دوران، حضرت امام خمینی، باید از امید گفت؛ امید به آینده، امید به روزهای بهتر برای این ملت بزرگ كه صدها هزار شهید تقدیم اسلام و انقلاب اسلامی كرده است، اما نمی‌توان نگران خسارت‌ها و آفت‌ها نبود. از این رو […]

امیرالمؤمنین (ع) و اطاعت مشروط؛ سید ضیاء مرتضوی

1- در نامه‌ای که امیرالمؤمنین علی (ع) به امیران سپاه خود می‌نویسد، پس از تأکید بر لزوم فروتنی «حاکم» در برابر مردم و نزدیکی و توجه به آنان، وظایفی را بر خود به عنوان حقوق فرماندهان، یا سپاهیان یا همه مردم بر می‌شمارد: «اینکه جز در امر جنگ هیچ رازی را از آنان پنهان نکند»، […]

آیا سیاست ما عین دیانت ماست؟(1) توبه‌؟! ـ سیدضیاء مرتضوی

خداوند رحمت کند شهید والامقام آیت‌الله سیدحسن مدرس را که 90 سال پیش در نطق معروف خود در مجلس چهارم، هنگام استیضاح دولت مستوفی الممالک، به تاریخ 21 خرداد 1302 اصلی را به دست داد که پس از پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان مشهورترین سخن وی تا کنون در اذهان مانده و بارها به آن […]

ظواهر نباید جایگزین عدالت‌ورزی حاکم گردد-سیدضیاء مرتضوی

قرار گرفتن حضرت رضا(ع) در جایگاه ولایت‌عهدی تحمیلی مأمون عباسی، و برخی اقتضائات که پیوند هر چند ظاهری با دستگاه خلافت مأمون پدید می‌آورد، از ناحیه برخی کسانی که نه فهم درستی از حقایق دین داشتند و نه شناخت درستی از حضرت رضا(ع)، پرسش‌هایی را متوجه آن حضرت می‌کرد که چرا وضع ظاهری وی زاهدانه […]

«بقا» و «فنا»ی اسلام و مسلمین؛ چگونه؟!؛ سیدضیاء مرتضوی

1- قرآن کریم همان گونه که «کعبه» را به عنوان مرکز توحید و گسترش آموزه‌های وحیانی و دینی، با این تعبیر اینکه خداوند «قیاماً للناس» قرار داده، آن را مایه برپایی و حیات مردم شمرده است ، همین ویژگی را برای اموال و سرمایه‌های مردم ذکر کرده و تأکید جسته که خداوند آن را «قِوام» […]

فریاد مظلوم فریادی مشروع؛ سیدضیاء مرتضوی

یکی از آیات کلیدی قرآن کریم در تنظیم مناسبات فردی و اجتماعی و سیاسی و حتی بین‌المللی، آیه 149 سوره نساء است که رسوا کردن ظالم و فریاد کشیدن از دست او را مجاز و بلکه بنابر یک معنا، محبوب خداوند تعالی معرفی کرده است. این آیه شریفه که دلیلی عمده در اثبات وجود و […]

درسی از حاکم چین؛ سیدضیاء مرتضوی

1- این سخن از پیامبر اکرم(ص) در میان منابع شیعی و سنی شهرت یافته است که «خواهان دانش شوید هر چند در چین.» در منابع ما عین این سخن از امیرالمؤمنین(ع) نیز نقل شده است با این افزوده: «و آن شناخت «نفس» است که مایه شناخت «ربّ» عزّ و جلّ می‌شود.» چنان که در برخی […]