» فقه سیاسی

متن نشست هفدهم، چالش های فقه سنتی با مقوله حق الناس در حوزه عمومی، استاد قاضی زاده

هفدهمين نشست علمي مفتاح كرامت استاد قاضي زاده موضوع بحث: چالش­های فقه سنتی با مقوله حق الناس در حوزه عمومی اعوذ بالله من الشيطان الرجيم، بسم الله الرحمن الرحيم. الحمد لله رب العالمين وصلي الله علي سيدنا ونبينا ابي القاسم المصطفي محمد و على أهل بيته الطيبين الطاهرين المعصومين. ضمن تبريك سالگرد ولادت حضرت ختمي […]

چگونگی نسبت کارکنان با دولت و نقش آن در ثبوت ضمان دولت؛ سیدضیاء مرتضوی

مقدمه: ثبوت و عدم ثبوت ضمان و مسئولیت مدنی دولت در معنای مترادف با حکومت، در برابر اعمال زیانبار کارکنان، افزون بر استدلال به برخی ادله خاص که در اصل پژوهش ما بررسی شده است، نیازمند شناخت برخی مبانی موضوعی است تا معلوم شود فرض مسئولیت دولت بر پایه کدام یک از 1- مبانی کلی […]

طرح دادخواست علیه دولت و حاکم اسلامی و شرط صلاحیت رسیدگی به آن؛ استاد مرتضوی

مقدمه در اختلافات میان حاکم یا دولت اسلامی و اشخاص حقیقی یا حقوقی چند پرسش‌ فقهی مطرح است: نخست  اینکه آیا علیه حاکم یا دولت اسلامی می‌توان طرح دعوا کرد؟ دیگر اینکه با فرض امکان شکایت، آیا خود حاکم شایستگی رسیدگی و قضاوت دربارۀ دعاوی علیه خود را دارد؟ چنان‌که با فرض اینکه حاکم مدعی […]

نسبت دین و دیکتاتوری(6) محمد سروش محلاتی

تغییر پذیری در نظام اسلامی  طرح مسأله درباره رابطه دین و دیکتاتوری، یک سوال مهم این است که وقتی دین در نظام سیاسی دخالت می‌کند و پایه و اساس حکومت قرار می‌گیرد، چه تأثیری بر «تغییر پذیری» نظام می‌آورد؟ آیا با ورود دین، باز هم شهروندان مجازند که با خواست خود، در خُرد و کلان […]

حکومت اسلامی در اندیشه سیاسی شهید مطهری

مصاحبه به مناسبت سالگرد شهادت استاد 12/2/94  توضیح: این مصاحبه به پیشنهاد و اصرار یکی از روزنامه ها انجام گرفت  ولی  آن روزنامه از انتشارش  عذر خواست ! . *استاد مطهری، در چه زمانی برای اولین بار با موضوع حکومت اسلامی، مواجهه پیدا کرده است؟ ـ به نظر می رسد که استاد در زمان تحصیل […]

«حکومت علوی» در برخورد با «تفکر تکفیری»

شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) حجت الاسلام ورعی گفت: خوارج نخستین نماد تفکر تکفیری در اسلام که برخاسته از جهل و جمود و ساده انگاری بود، مطرح هستند. به گزارش خبرنگار شفقنا در قم، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه عصر چهارشنبه(۹ اردیبهشت برابر با ۱۰ رجب و در آستانه میلاد […]

نسبت دین و دیکتاتوری (4)؛ محمد سروش محلاتی

معصوم اِنگاری حاکمان متفکرانی که به فکر چاره اندیشی برای نجات جوامع بشری از استبداد و دیکتاتوری افتاده و درصدد ارائه راهکارهایی برای مهار قدرت و کنترل حکمرانان برآمده اند، نقطه عزیمت خویش را «خطاکاری بشر» قرار داده اند. در نزد آنان خطا و اشتباه هم‌زاد بشر بوده و پیوسته او را همراهی می کند […]

عنان کشور را نباید…؛ سید جواد ورعی

   به بهانه سالروز تشکیل مجلس خبرگان قانون اساسی جمهوری اسلامی (مروری بر نقش عظیم شهید بهشتی در تدوین قانون اساسی) 28 مرداد سالروز بازگشایی مجلس خبرگان قانون اساسی جمهوری اسلامی است. در سال 1358 پس از تهیه پیش نویس هایی برای قانون اساسی جمهوری اسلامی و انتشار آن ها در مطبوعات و ارائه نظریات […]

فرياد مظلوم، فریادی مشروع؛ سید ضیاء مرتضوی

یکی از آیات کلیدی قرآن کریم در تنظیم مناسبات فردی و اجتماعی و سیاسی و حتی بین‌المللی، آیه 149 سوره نساء است که رسوا کردن ظالم و فریاد کشیدن از دست او را مجاز و بلکه بنابر یک معنا، محبوب خداوند تعالی معرفی کرده است. این آیه شریفه که دلیلی عمده در اثبات وجود و […]

آسیب شناسی فقه سیاسی پس از انقلاب اسلامی؛ محمد سروش محلاتی

توضیح : نشست علمی فقه سیاسی شیعه پس از انقلاب اسلامی به مناسبت سالگرد ارتحال امام خمینی در روز سیزدهم خرداد 1393در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران به همت جهاد دانشگاهی برگزار گردید. اینک متن کامل بحثی که در این نشست ایراد گردید، ارائه می شود. بسم‌الله الرحمن الرحیم و صلّی ‌الله علی […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت(10) دولت تجزیه طلب!

محمد سروش محلاتی سلسله مقالات دولت و ابزارهای الزام به شریعت که از مهرماه سال گذشته، هر از چندگاه، انتشار می یافت، اینک به پایان می رسد. در این مقالات، با تأیید این مبنا که دولت اسلامی در برابر شریعت متعهد است و باید برای اجرای آن تلاش کند، در صدد واکاوی این نکته بود […]

دولت و ابزار های الزام به شریعت (9) منطق توقیف یا توقیف منطق؟

محمد سروش محلاتی طرح مسأله دولت ها به دلیل آن که از قدرت برخوردارند، لذا «می‌توانند» با شیوه های مختلف، با آن چه که نمی‌پسندند برخورد نموده، آن را «محدود» نموده و یا به طور کلی «معدوم» کنند. البته دانش های مختلفی مانند حقوق وجود دارد که اصول حاکم بر این توانستن را ارائه نموده […]

دولت و ابزار های الزام به شریعت (8) اصل بر اختیار است یا اجبار؟

محمد سروش محلاتی دنیای مدرن، دنیای صنعت و تکنولوژی است و با این ویژگی، «ابزارهای فراوانی» در دسترس بشر قرار گرفته و توانائی های فوق العاده‌ای پیدا کرده است. البته این ابزارها، کاربردهای یکسانی ندارند و قابلیت بهره‌گیری دوگانه در جهت اهداف خیر و در جهت اهداف شرّ دارند، و به همین است که انسان […]

امر و نهی و نصیحت، با اجازه یا بی‌اجازه؟؛ سید ضیاء مرتضوی

امر و نهی شدن ویژه گروه و صنف خاصی نیست و همة کسانی که مکلف به تکالیف الهی‌اند، ممکن است متعلق این فریضه قرار گیرند و کسی از آن استثناء نشده است به جز حضرات معصومان(ع) که مقام عصمت در آنان قهراً مانع تحقق موضوع آن است. اما حاکمان و مسئولان و اصحاب قدرت به […]

انقلاب و توسعه فقه سیاسی؛ محمد سروش محلاتی

متن کامل مصاحبه با شفقنا به مناسبت دهه فجر1392 1) پس از انقلاب حکومت براساس مبانی اسلام تشکیل شده و به نظر می رسد رجوع به مباحث فقهی بیش از گذشته باشد، چرا که حکومت اسلامی است و نیاز به فقه بیشتر. آیا بعد از انقلاب در این زمینه گشایشی ایجاد شده و فقه توانسته […]

«فقه» این است، ما چه می کنیم؟!؛ سیدجواد ورعی

مقدمه در خلال مطالعات فقهی به عبارتی از شیخ طوسی از فقیهان مشهور شیعه در ارتباط با «قلمرو اختیارات حکومت» و مباحث متناسب با آن برخوردم، حیفم آمد که علاقمندان به این نوع مباحث از آن بی‌بهره بمانند. یادآوری این نکته به عنوان مقدمه لازم است که از مسلّمات فقه ماست که ولایت در هر […]

امیرالمؤمنین (ع) و اطاعت مشروط؛ سید ضیاء مرتضوی

1- در نامه‌ای که امیرالمؤمنین علی (ع) به امیران سپاه خود می‌نویسد، پس از تأکید بر لزوم فروتنی «حاکم» در برابر مردم و نزدیکی و توجه به آنان، وظایفی را بر خود به عنوان حقوق فرماندهان، یا سپاهیان یا همه مردم بر می‌شمارد: «اینکه جز در امر جنگ هیچ رازی را از آنان پنهان نکند»، […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (7) – محمد سروش محلاتی

تحریم رسانه‌های حلال! بحث از دخالت در زندگی دینی شهروندان و وادار کردن آن ها به رعایت شریعت، دارای مبانی فلسفی، کلامی و فقهی خاصی است که در این جا نمی توان به آن پرداخت، بلکه اینک می توان با اتکای به برخی اصول، از شیوه ها و روش های دخالت دولت بحث کرد. این […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (6)،جامعه اسلامی یا جامعه ایمانی؟

محمد سروش محلاتی طرح مسأله مسئولیت دولت در قبال «دینداری» شهروندان به چه معناست؟ آیا این بدان معناست که دولت باید تلاش کند تا «ایمان» را در میان شهروندان توسعه داده و سرمایه ایمانی آنان را تقویت کند؟ و یا بدان معناست که باید تلاش خود را برای حفظ «ظواهر دینی» در جامعه به کار […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (5) – محمد سروش محلاتی

دولت اسلامی، در اجرای احکام دینی، دو نقش می تواند داشته باشد، یکی نقش مستقیم و دیگری نقش غیر مستقیم. نقش اول مربوط به وظایفی است که اجرای آن برعهده خود دولت است مثل مجازات های اسلامی و نقش دوم مربوط به وظایفی است که اجرای آن برعهده شهروندان است ولی دولت می‌تواند با استفاده […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (4) – محمد سروش محلاتی

تغییر و تحولاتی که در زندگی انسان ها رخ می دهد موجب آن می شود که گاه به دلیل دگرگونی های فرهنگی و اجتماعی، یک رفتار، یا یک قانون، تأثیرات متفاوتی داشته باشد و در حالی که در یک محیط، تأثیرات مثبت و سازنده داشته، در محیط و فضای دیگر، دارای تأثیرات منفی و مخرّب […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (3) – محمد سروش محلاتی

دولت اسلامی همانگونه که در برابر امنیّت شهروندان و رفاه آنان مسئولیت دارد، در برابر اخلاق و دینداری آن ها نیز تعهّد دارد، و این سلسله مقالات، در صدد تبیین یا تثبیت این موضوع نیست، بلکه با تأکید بر این اصل، به طرح این پرسش می پردازد که این مسئولیت چه قلمرویی دارد و برای […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (2) – محمد سروش محلاتی

پیامبر اکرم، با دعوت مشرکان و کافران به اسلام، و پس از گرایش و گرویدن بسیاری از آنان، جامعه اسلامی و سپس حکومتی مبتنی بر آئین جدید بنا نهاد. بدون تردید سبک خاص و شیوه مخصوص حضرت در هدایت مردم و مدیریت جامعه، در موفقیت این تحول معجزه گونه، نقش بسیار مؤثری داشته است. و […]

دولت و ابزارهای الزام به شریعت (1) – محمد سروش محلاتی

شهروندانی که در یک کشور زندگی می کنند، از نظر علائق و گرایش های دینی متفاوت اند، و حتی اگر قاطبه ی آنان پیروِ یک مذهب باشند، باز هم از نظر عمق ایمان یکسان نبوده و در پای بندی به دستورات دینی، برخی ضعیف و یا متوسط اند. در این صورت چگونه می توان حکومت […]